De huisartsenzorg in Amsterdam staat onder grote druk, schrijven huisartsen Steven van de Vijver en Monika Hollander in dit opiniestuk. Die zou volgens hen een stuk lichter worden als preventie, bijvoorbeeld begeleiding bij een gezonde leefstijl, vaker buiten de dokterskamer zou plaatsvinden.

Steeds meer Amsterdammers kampen met chronische aandoeningen zoals diabetes, hart- en vaatziekten en mentale klachten. Tegelijk heeft de stad toenemende personeelstekorten in de zorg, waarmee de druk op de huisartsenpraktijk als centrale spil steeds groter wordt. Om dit tij te keren, is preventie urgenter dan ooit. Slechts een klein deel van onze gezondheid, minder dan 20 procent, wordt bepaald door medische zorg. Veel belangrijker is hoe we leven, wonen en samenleven. Mede hierdoor zijn de gezondheidsverschillen per wijk zo groot. En zijn er lokaal verschillende problemen en oplossingen. Hierbij is het essentieel dat we niet pas ingrijpen wanneer je ziek bent, maar eerder. Preventie werkt alleen als alle partijen samenwerken: zorgverleners, welzijnswerk, buurtinitiatieven én bewoners.

Wij geloven dat de huisartsenzorg een belangrijke schakel vormt in de samenwerking rond preventie maar hiervoor is het essentieel dat onze rol en taakafbakening scherp en helder is. Voor onszelf, en voor onze patiënten.

Zelf actie ondernemen
De meeste Amsterdammers komen meerdere keren per jaar bij de huisartsenpraktijk. De huisarts of de praktijkondersteuner ziet vaak niet alleen de klacht, maar ook de context, zoals schulden, stress of eenzaamheid. Zorgverleners in de huisartsenzorg hebben een taak om leefstijl en sociale problemen te signaleren en bespreekbaar te maken. De oplossing van deze problemen of begeleiding naar een gezonde leefstijl is strikt genomen geen huisartsenzorg. Hiervoor worden patiënten zelf gemotiveerd om actie te ondernemen, of we verwijzen naar een passende begeleiding in het sociale domein of ander aanbod. De huisartsenzorg signaleert en stimuleert dus, en verbindt waar nodig verder.

Soms vraagt gezond(er) worden om tijd, aandacht en steun bij leefstijlverandering. Programma’s zoals Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) helpen daarbij, zeker als de huisarts of praktijkondersteuner weten welke initiatieven er in de buurt of online bestaan. Hierbij is het belangrijk dat we ons richten op datgene dat het meest op onze gezondheid drukt.

Stoppen met roken
Vanwege de grote impact van roken en vapen is het van belang dat alle zorgverleners zowel in het ziekenhuis als bij de huisartspraktijk naar rookgedrag vragen en doorverwijzen naar stopprogramma’s zoals WeQuit/Sinefuma die voor iedereen gratis beschikbaar zijn, zowel fysiek als digitaal.

Ook met voeding en beweging is nog veel winst te behalen. Die zijn cruciaal in het voorkomen van chronische ziekten. Hier kunnen we in onze stad nog veel winst boeken. Slechts drie op de tien Amsterdammers eten genoeg groenten (250 gram per dag) en maar de helft beweegt voldoende. Onder scholieren en ouderen ligt dat nog lager. Het gevolg: meer overgewicht en een groter risico op diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Huisartsen kunnen helpen door bewustwording te creëren en te verwijzen naar buurtinitiatieven of online tools die gezond leven makkelijker maken.

Gezondheid gaat niet alleen over je lichaam. Stress, onrust en verslaving kunnen je leven behoorlijk beïnvloeden en zijn ook belangrijke risicofactoren voor chronische ziekten. Vaak volgen uit mentale klachten later ook fysieke klachten. Hiervoor zouden zorgverleners alert moeten zijn en verwijzen naar adequate zorg of passende programma’s voor mentale problematiek zoals "Lekker in je vel".

Kooklessen en moestuinen
Je hoeft niet te wachten totdat je klachten krijgt. Op betrouwbare websites zoals Thuisarts en Positieve Gezondheid vind je waardevolle informatie en tips om beter in je vel te zitten, en ziekte te voorkomen. Een gezonde stad maken we niet alleen in de zorg. Mantelzorgers, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen zijn onmisbaar.  Beweeggroepen, kooklessen, moestuinen, sociale activiteiten; ze brengen gezondheid letterlijk dichterbij. Amsterdam barst van de initiatieven, maar ze zijn vaak versnipperd of onbekend. Dat is zonde. Door overzicht en toegankelijkheid te verbeteren, kunnen meer mensen hiervan profiteren. Een digitaal platform zoals de Digitale Voordeur kan daar hopelijk veel in gaan betekenen; het koppelt aanbod in de stad aan de persoonlijke behoeften en achtergrond van Amsterdammers.

Meer zorgvragen, minder tijd
Digitale ondersteuning wordt steeds belangrijker. En dit moet geen drempel zijn, maar juist een hulpmiddel. Denk aan het thuis meten van bloeddruk, glucose of gewicht, zodat je niet altijd naar de praktijk hoeft. Maar digitaal moet wél voor iedereen werken. Niet iedereen is handig met een app of computer, dus fysieke plekken voor hulp blijven onmisbaar.  

In Amsterdam werkt de huisartsenzorg samen met de andere zorgpartners in de stad aan onderlinge afspraken tussen huisartsen, ziekenhuizen, buurtteams en welzijnsorganisaties over wie wat doet in preventie. En hoe we elkaar kunnen vinden en verbinden, online en fysiek.

De huisartsenzorg staat onder druk. Steeds meer zorgvragen, steeds minder tijd. Maar juist door te investeren in sterke en inclusieve preventie in Amsterdam kunnen we veel zorgvragen vóór zijn. Het is tijd voor een omslag: van zorg naar gezondheid, van behandelen naar voorkomen. De huisarts kan niet langer wachten, nu Amsterdam nog. Laten we met z’n allen de schouders eronder zetten.

Dit artikel is op 17 november gepubliceerd in Het Parool als een ingezonden bijdrage, geschreven door Steven van de Vijver, huisarts in het OLVG en voormalig columnist van Het Parool en Monika Hollander, huisarts/onderzoeker aan het Amsterdam UMC.